Het was Ruud Brouwer die mij uitnodigde een bijdrage te leveren aan zijn boek “Netwerken vanuit je hart”. Bij deze digitaal vrijgegeven! De onvolprezen managementtrainer Joep Frantzen zei ooit: “Niemand gaat naar zijn werk om er een puinhoop van te maken.” Daar ben ik het hartgrondig mee eens, en dus neem ik aan dat ieder lid van een organisatie daaraan naar besten kunne een bijdrage wil leveren. En dan hoeft er heus geen uitgebreide missie en visie te liggen. Doorgaans is volstrekt duidelijk wat er moet gebeuren wil de organisatie lekker draaien en de klanten tevreden stellen.

Stel je eens voor dat iedereen in een organisatie zichzelf kon zijn. Dat lijkt toch wel een belangrijke voorwaarde, wil iemand zijn of haar beste bijdrage kunnen leveren. En stel je voor dat leidinggevenden zelfs bijdragen aan een werkomgeving waar iedereen, ongeacht de ‘kostenplaats’ waar hij of zij zich bevindt, het eigen talent maximaal kan inzetten voor de organisatiedoelen, en tegelijkertijd de samenwerking kan aangaan met collega’s – van welke andere ‘kostenplaats’ dan ook die over aanvullende talenten of inzichten beschikken. Wat zou er dan allemaal kunnen gebeuren met hun organisatie? Misschien zou het woord ‘kostenplaats’ al snel sneuvelen…

Volgens mij dateert de afkorting ZP van rond 2008, Hij zal ongetwijfeld in de lucht hebben gehangen, en op meerdere plaatsen ontstaan zijn. Gelukkig heeft geen enkele ZP de onzalige gedachte gehad het begrip te registreren of iets dergelijks. Het was een omslag. Opeens vonden we de afkorting ZZP – zelfstandige zonder personeel – een aperte dubbeling. Hoezo, zelfstandige zonder personeel? Het niet meer hoeven en willen hebben van personeel is toch uitgangspunt bij zelfstandig worden? En dan hebben we het niet eens over de bekende ‘lasten van veel personeel’ maar om het gevoel dat het construct ‘baas-medewerker’ niet goed past in een wereld waarin gelijkwaardigheid en wederkerigheid de kernwaarden vormen.

ZP dus. Zelfstandig Professional. Voor mij die – voorafgaand aan zijn zelfstandig worden – in elke arbeidsconstructie al als een ZP had geleefd en gewerkt; voor mij was die afkorting niet voorbehouden aan degenen met een inschrijving bij de Kamer van Koophandel. Voor mij was en is het zijn van Zelfstandig Professional iets dat los staat van het arbeidsverband. Sterker nog: gegeven het construct organisatie ben ik ervan overtuigd dat het niet alleen de ‘externe’ ZP’s zijn die voor de broodnodige sociale innovatie moeten gaan zorgen, maar dat vooral de interne zelfstandig professionals het juk van het systeem en de macht moeten afwerpen, en geheel en al zichzelf gaan worden; in gezamenlijkheid wel te verstaan. Want Zelfstandig Professional ben je volgens mij in relatie tot anderen. Het is een wederkerige eigenschap, die Emmanuel Levinas in zijn boek Humanisme van de andere mens al eens duidde.

Zelfstandig professioneel opereren. Zelfstandig zijn in relatie tot anderen. Jezelf zijn in gezelschap. We naderen authenticiteit, het centrale thema van het dit stukje omlijstende boek. Ik kreeg in mijn organisatieleven ooit een artikel toegespeeld dat handelde over de ‘tempered radical’; de medewerker in een organisatie die enerzijds volstrekt loyaal is aan de doelen, en tegelijkertijd (of misschien ook wel mede daardoor!) in de ogen van de anderen zeer radicaal gedrag vertoont. Niet met het gevestigde systeem meegaan wordt al snel als radicaal opgevat, maar is het fout? Pas veel later snapte ik de strekking van het artikel, en de bedoeling – hart onder de riem – van de gever ervan. Onlangs las ik het boekje Parrèsia, van Michel Foucault, de man die zich danig verdiepte in machtsverhoudingen. Parrèsia betekent ‘vrijmoedig spreken’, en dat blijkt niet altijd zonder risico’s te zijn. De geschiedenis kent daar vele voorbeelden van.

Deze tijd, die in organisaties en samenlevingen het conflict bloot legt tussen vermeende zekerheden en zekere onzekerheden, vraagt om zelfstandig professioneel gedrag; om Zelfstandig Professionals, in alle sociale gremia. Vergeet het onderscheid tussen netwerken en organisaties, want dankzij hun ZP’s zullen ze versmelten.

www.ceeshoogendijk.nl

Download hier de PDF